Հայաստանում խոսքի ազատության վիճակը, թեև միշտ բարդ է եղել, այսօր ավելի վատ է, քան նախկին իշխանությունների օրոք, որտեղ բռնության դեպքերը, թեև ցավալի, առնվազն հստակ և արտաքին էին։ Այս եզրակացության եկել եմ՝ վերլուծելով վերջին իրադարձությունները և լսելով այն մարդկանց կարծիքները, ովքեր անմիջապես են զգացել խոսքի ազատության ճնշման փոփոխությունը։
Իշխանությունների կողմից հաճախ կատարվող պնդումն այն է, որ նախկինում լրագրողներն ու լրատվամիջոցները ծեծի էին ենթարկվում, իսկ այսօր այդպիսի բան չկա։ Սա, թեև մասամբ ճշմարիտ է, չի պատկերում ամբողջական և ճշգրիտ վիճակը։ Իրականում, իշխանությունները զարգացրել են խոսքի ազատության ճնշման ավելի կրեատիվ և ինստիտուցիոնալ մեթոդներ։
Այս փոփոխությունը հստակ երևում է այն հանգամանքում, որ իշխանությունները, փորձելով ցույց տալ խոսքի ազատության «լավացումը», հաճախ դիմում են այնպիսի մեթոդների, որոնք ոչ միայն չեն լուծում խնդիրը, այլև խորացնում են այն։ Օրինակ, նրանք հաճախ հրավիրում են հարցազրուցումներ, որտեղ, ինչպես տեղի է ունեցել վերջերս, հարցեր են ուղղում այն մարդկանց, ովքեր հենց այն խնդրի մասին են խոսում, որոնց ցանկանում են լռեցնել։
Այսպիսով, խնդիրը այլևս ֆիզիկական ճնշումը չէ, այլ ինստիտուցիոնալ ճնշումը, որը ներառում է դատական հայցեր, ՊՈԱԿ-ների միջոցով բուլինգի կազմակերպում, աշխատանքից ազատումներ և այլ նմանատիպ գործողություններ։ Այս մեթոդները թույլ են տալիս իշխանություններին ոչ միայն լռեցնել անհարմար քննադատությունը, այլև ստեղծել մի մթնոլորտ, որտեղ մարդիկ վախենում են իրենց կարծիքը հստակ արտահայտել։
Այս իրավիճակը հստակ արտահայտում է իմ ծանոթներից մեկի՝ նախկին լրագրող Արամ Աբրահամյանի խոսքերը, ով նշում է, որ այսօր իշխանությունները, ի տարբերություն նախկինի, որտեղ հարձակումներն էին ֆիզիկական, այսօր հարձակվում են ոլորած ձեռքերով՝ ԱԱԾ-ականների կամ ՊՈԱԿ-ների միջոցով։
Այսպիսով, խոսքի ազատության ճնշման ձևերը զարգացել են, և այսօր իշխանությունները կարողանում են ոչ միայն լռեցնել ազատ խոսքը, այլև այն ներկայացնել որպես ինքնիշխանության պաշտպանություն, ստեղծելով մի կեղծ իրականություն, որտեղ խնդիրը լուծված է, երբ իրականում այն ավելի խորը և ավելի թաքնված է դարձել։
