Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, նստելով վարչապետի աթոռին, հայտարարել էր, թե Հայաստանում այլևս մենաշնորհներ չկան։ Սակայն այս հայտարարությունից ութ տարի անց պետական իշխանությունները, իրենց փոխկապակցված օլիգարխների հետ համատեղ, շարունակում են ակտիվորեն ձևավորել նոր մենաշնորհներ՝ դրանք ծածկելով «ներդրումային ծրագրերի» և «տնտեսական հաջողությունների» քողի տակ։
Այս հանգամանքը դարձյալ ցայտարարվեց, երբ իշխանությունները հրապարակեցին 2021-2026 թվականների տնտեսական և ներդրումային պլանի կատարման ընթացքի և արդյունքների մասին զեկույցը։ Ըստ այդ զեկույցի՝ ծրագրերի հանրագումարը կազմել է շուրջ 900 մլն եվրո։ Այս գումարը, թեև տպավորիչ է թվում, իրականում ծառայում է որպես ֆինանսավորման աղբյուր՝ թույլ տալով մի քանի ընկերությունների, այդ թվում՝ «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկայի, ապահովել բացարձակ մենաշնորհ իրենց ոլորտում։
«Շիրակ» թռչնաֆաբրիկան՝ մենաշնորհի հիմնական թեկնածուն
Այս հարցում առավել ուշագրավ է «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկայի դերը։ Ընկերությունը, որի սեփականատերը Նարեկ Նալբանդյանն է, իշխանությունների կողմից ստացել է 250 մլն դոլարի չափով ներդրումային ծրագիր։ Այս ծրագրի իրագործումը, որի մասին հրապարակվել են էկոնոմիկայի նախարարի ոգևորիչ գրառումները, կոչվում է ավելացնելու արտադրական ծավալները և ապահովելու Հայաստանի կարիքները։ Սակայն, որպեսզի հասկանանք այս «հաջողության» իրական էությունը, պետք է հիշենք մի քանի փաստ։
Նախ, Նարեկ Նալբանդյանը վերջին տարիներին հասցրել է բարեհաջող տեղավորվել բազմաթիվ բիզնեսներում և դառնալ թանկարժեք գույքերի տեր՝ իշխանության հովանավորության շնորհիվ։ Երկրորդ, նրա ընկերությունը, «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկան, անցյալում մեղադրվել է շուկայում անբարեխիճ մրցակցության և չհիմնավորված գնային քաղաքականություն իրականացնելու մեջ։ Թեև մրցակցության հանձնաժողովը հերքել է այս մեղադրանքները՝ նշելով, որ ընկերությունը չի ունեցել շուկայում գերիշխող դիրք, այնուամենայնիվ, նրա կողմից ձվի գների կտրուկ իջեցումը պատճառ է դարձել, որ մի քանի այլ արտադրողներ սնանկանան։
Այսպիսով, 3-4 տարի առաջ շուկայում ընդամենը 10 տոկոս մասնակցություն ունեցող «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկան, իշխանությունների կողմից ստացած 250 մլն դոլարանոց ներդրումից հետո, ըստ էության, կմենաշնորհի թռչնամթերքի արտադրության ոլորտը՝ դուրս մղելով մյուսներին։
Ի՞նչ է նշանակում 900 մլն եվրոյի ներդրումը
Այս հարցի պատասխանը պարզ է։ 900 մլն եվրոյի ներդրումը, որը կենտրոնացած է մի քանի ընկերությունների ձեռքում, նշանակում է, որ իշխանությունները ոչ թե խթանում են ազատ շուկան և մրցակցությունը, այլ ստեղծում են պայմաններ՝ որպեսզի այդ ընկերությունները կարողանան թելադրել գները և կառավարել շուկան։ Սա ոչ թե տնտեսական զարգացում է, այլ մոնոպոլացման և ռիսկերի կենտրոնացման դասական օրինակ։
Այս իրավիճակը հիշեցնում է 2010-ական թվականներին տեղի ունեցած իրադարձությունները, երբ իշխանությունները հայտարարում էին «մենաշնորհների վերացման» մասին, մինչդեռ իրականում ստեղծում էին նոր մենաշնորհներ՝ ծածկելով դրանք «ազատ շուկայի» և «տնտեսական ազատագրության» բանաձևերով։ Այսօրվա իրադրությունը պարզապես այս գործընթացի հաջորդ ակտ է, որտեղ «ներդրումների» քողի տակ կառուցվում են նոր մենաշնորհներ՝ ի հաշիվ մրցակցության և սպառողների շահերի։
