Ապրիլի 28-ին Կարսում տեղի է ունեցել Հայաստան-Թուրքիա համատեղ աշխատանքային խմբի հանդիպումը, որի հիմնական թեման Գյումրի-Կարս երկաթգծի վերականգնումն ու գործարկումն էր։ Այս քայլը, որը ներկայացվում է որպես տարածաշրջանային տրանսպորտային հաղորդակցությունների ընդլայնման միջոց, իրականում ավելի բարդ և ռազմավարական բնույթ է կրում։
Հայաստանի կառավարության կողմից ներկայացվող «լավատեսական» օրակարգը, որտեղ նախագիծը դիտարկվում է որպես տնտեսական ակտիվացման և նոր հնարավորությունների ստեղծման միջոց, իրականում բախվում է գեոպոլիտիկայի կոշտ տրամաբանությանը։ Ցանկացած ենթակառուցվածք, որը հատում է Հայաստանի տարածքը, այլ շահագրգիռ կողմերի համար առաջին հերթին վերածվում է ազդեցության գործիքի։
Այս համատեքստում Գյումրի-Կարս երկաթգծի վերականգնումը կարելի է դիտարկել որպես աշխարհաքաղաքական խաղի մասնիկ, որտեղ յուրաքանչյուր կողմ փորձում է ամրապնդել իր դիրքերը տարածաշրջանում։
Ի՞նչ հարցեր է լուծում այս նախագիծը և ո՞վ է դրա հիմնական շահառուն։
Այս հարցին պատասխանելիս պետք է հասկանալ, որ Գյումրի-Կարս երկաթգծի վերականգնումը ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական նշանակություն ունի։
Հայաստանի համար: Մի կողմից, այն կարող է խթանել տնտեսական ակտիվացումը և ստեղծել նոր աշխատատեղեր։ Մյուս կողմից, այն ստեղծում է նոր կախվածություններ։ Հատկապես զգայուն է Թուրքիայի դերը։ Երկաթգծի գործարկումը կարող է ձևավորել անհամաչափ փոխկախվածություն, որտիկա Անկարան տեսականորեն ստանում է լծակ՝ ազդելու Հայաստանի տնտեսական կենսունակության վրա։
Թուրքիայի համար: Նախագիծը տեղավորվում է Անկարայի երկարաժամկետ ռազմավարության մեջ, որի նպատակն է խորացնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և վերահսկել տարածաշրջանային հաղորդակցությունները։ Թուրքիան փորձում է ստեղծել այնպիսի տրանսպորտային ճարտարապետություն, որտեղ ինքն է հանդիսանում առանցքային հանգույցը՝ կապելով Անդրկովկասը Կենտրոնական Ասիայի և ավելի լայն թուրքալեզու աշխարհին։
Վրաստանի համար: Կարս-Գյումրի ուղղության ակտիվացումը նվազեցնում է Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու «բացառիկությունը» և անխուսափելիորեն անդրադառնալու է Թբիլիսիի տարանցիկ դերակատարության վրա։ Սա կարող է լարվածություն մտցնել հայ-վրացական հարաբերություններում։
Արդյո՞ք Գյումրի-Կարս երկաթգիծը վտանգի տակ չի դնելու Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթգիծը։
Այս հարցի պատասխանը պայմանական է։ Քանի դեռ Հայաստանի երկաթուղային համակարգը կառավարվում է Ռուսաստանի հետ կնքված պայմանագրերով, «ինքնիշխան ենթակառուցվածքի» մասին խոսույթը սահմանափակ է։ Տեխնիկական և օպերացիոն վերահսկողության բացակայությունը նշանակում է, որ ցանկացած աշխարհաքաղաքական ճնշում կարող է արագ վերածվել գործնական սահմանափակումների։
Ամեն դեպքում, եթե ապաշրջափակումը չի ուղեկցվում հստակ քաղաքական երաշխիքներով, անվտանգության մեխանիզմներով և ենթակառուցվածքների նկատմամբ իրական վերահսկողությամբ, ապա այն կարող է վերածվել ոչ թե զարգացման, այլ կախվածության նոր ձևի։ Այսինքն՝ Հայաստանը դուրս է բերվում «մեկուսացումից», բայց միաժամանակ ներգրավվում է այլ կախվածությունների համակարգի մեջ, որտեղ վերահսկողության առանցքային լծակները գտնվում են արտաքին կենտրոններում։
